Oğuz Tosun’dan COP30 Değerlendirmesi: “Madde 6, Enerji Sektörü İçin Yeni Bir Dönemin Kapısını Aralıyor”
2025 Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi COP30, Amazon’un kalbi Belém’de sürerken, gözler bir kez daha Paris Anlaşması Madde 6 ve bunun küresel enerji sistemi üzerindeki etkisine çevrilmiş durumda. Amazon ormanlarının ortasında gerçekleşen zirvede hem fosil yakıtlardan çıkış hem de iklim finansmanı konuları aynı anda masada.
Climate Balanced CEO’su Oğuz Tosun, COP30 kapsamında Enerji Gündemi’ne yaptığı değerlendirmede, Paris Anlaşması Madde 6 müzakerelerinin enerji sektörü açısından önemli sonuçlar doğuracağını vurguladı:
Her ne kadar Madde 6 için “büyük kural kitabı” Glasgow–Dubai hattında büyük ölçüde şekillenmiş olsa da, COP30’da müzakerelerin odağı uygulama, piyasa bütünlüğü ve şeffaflık başlıklarına kaymış durumda. Ülkeler ve kurumlar artık yeni kuralları yazmaktan çok, bunları gerçek projelere, gerçek yatırımlara nasıl dönüştüreceklerini tartışıyor.
Madde 6, ülkelerin iklim hedeflerini birbirleriyle iş birliği yaparak daha düşük maliyetle gerçekleştirmesini amaçlayan bir çerçeve. Üç ana ayağı var:
- Madde 6.2 – Ülkeler arası ikili/çok taraflı anlaşmalarla, emisyon azaltımlarının transferi; ITMO, corresponding adjustment (mütekabil düzenleme) gibi kavramlar bu başlıkta şekilleniyor.
- Madde 6.4 – BM gözetiminde merkezi bir karbon piyasası (Paris Agreement Crediting Mechanism – PACM); özel sektör projelerinin de yer aldığı, metodolojilerin ve proje tescilinin uluslararası bir kurula bağlı olduğu yeni mekanizma.
- Madde 6.8 – Piyasaya dayalı olmayan yaklaşımlar; karbon kredisi üretmeden, teknoloji transferi, politika iş birliği, kapasite geliştirme gibi araçlar üzerinden iş birliği.
Madde 6 Mekanizmaları ile ilgili daha detaylı bilgiler için tıklayın.
“Emisyonları maliyet etkin bir yolla nerede azaltabiliriz ve bu emisyon azaltımlarının egemenlik hakkını nasıl tayin ederiz?” sorusunu yönelttiğimizde Climate Balanced CEO’su Oğuz Tosun, COP30’daki müzakerelerin seyrini şu sözlerle değerlendirdi:
COP30’da Madde 6 başlığında artık “sıfırdan kural yazma” dönemi değil, ince ayar ve uygulama dönemi öne çıkıyor:
- Uygulama Kuralları ve Kayıt Sistemleri
- Ulusal ve uluslararası kayıtların nasıl entegre olacağı,
- Hangi azaltımın kime “sayılacağı” (mükerrer sayım riskleri),
- Yetkilendirme süreçlerinin (authorization) nasıl işletileceği tartışılıyor.
- Madde 6.4 Mekanizmasının Güvenilirliği
- Hangi proje tiplerinin kabul edileceği,
- Metodoloji ve ekosistem bütünlüğü,
- “Kâğıt üzerindeki” azaltımlarla gerçek sahadaki azaltımların ayrıştırılması üzerine ciddi bir çekişme var.
Bazı gözlemciler, belli ülkelerin ve sektör temsilcilerinin 6.4 müzakerelerinde sanayi önceleme söylemini tekrar ettiğini ve bunun piyasa bütünlüğünü zedeleyebileceğini vurguluyor.
- Fosil Yakıtlardan Çıkış Yol Haritası Tartışması
COP30’da, COP28’de kararlaştırılan “fosil yakıtlardan uzaklaşma” hedefini somut bir yol haritasına bağlamak isteyen ülkeler ile, bunun hızını ve kapsamını sınırlamak isteyen üretici ülkeler arasındaki gerilim hissedilir düzeyde. - Lobicilik ve Güvenlik Açığı Algısı
Zirvede, tarihte görülmemiş sayıda fosil yakıt bağlantılı temsilcinin akredite olması, iklim diplomasisi ile şirket çıkarlarının kesiştiği ince çizgiye dair tartışmaları alevlendiriyor.
“Karbon Piyasalarını iklim için mi, finans için mi kullanacağız?” sorusunu yönelttiğimizde Tosun:
Bu sorunun COP30’un en kritik tartışma başlıklarından biri olduğunu belirterek, enerji sektörü açısından dört etki alanı tespitini aktardı.
ENERJİ SEKTÖRÜNE ETKİLER
- Yatırım ve Finansman Dinamikleri
Madde 6 mekanizmaları, özellikle enerji sektörü için ek bir finansman kanalı anlamına geliyor:
- Yenilenebilir enerji (güneş, rüzgâr, hidro, BESS),
- Enerji verimliliği ve talep yönetimi,
- Şebeke modernizasyonu,
- Düşük karbonlu teknolojiler (örneğin atık ısı geri kazanımı, CCS/CCUS)
gibi yatırımlar, uygun tasarlandıkları takdirde hem elektrik geliri hem de karbon kredisi geliri yaratabilecek.
Ancak bu finansmanın gelebilmesi için:
- Projelerin katkısal olması – yani gerçekten karbon finansmanına ihtiyaç duyması
- Güçlü bir izleme–raporlama–doğrulama (İRD) altyapısına sahip olması,
- Ulusal politika çerçeveleriyle uyumlu olması gerekiyor.
Bugün küresel ölçekte, yenilenebilir enerji kapasitesini üç katına çıkarma ve enerji verimliliği kazanımlarını iki katına çıkarma hedefleri için yıllık trilyon dolar seviyesinde yatırım gerektiği hesaplanıyor; Madde 6 bu büyük finansman ihtiyacının yalnızca bir parçasını karşılayabilir.
- Enerji Şirketleri Açısından Stratejik Sonuçlar
Enerji şirketleri ve yatırımcılar açısından Madde 6:
- Artık yalnızca “ekstra gelir” değil,
- Stratejik pozisyon alma ve risk yönetimi aracı haline geliyor.
Şirketler için kritik sorular:
- Hangi projeler Madde 6 uyumlu kredi üretebilir?
- Bu krediler şirketin kendi net-sıfır hedefleri ile nasıl ilişkilendirilecek?
- Aynı azaltımı hem şirket hedefleri için kullanıp hem de ülkeye/başka tarafa mı satacağız; yoksa bu ikisinden birini mi seçeceğiz?
Yanlış kurgulanmış portföyler, ileride çifte sayım, itibar riski veya regülasyon riski doğurabilir. Bu nedenle, enerji şirketlerinin Madde 6 stratejisini, finans ve hukuk birimleriyle birlikte tasarlaması gerekiyor.
- Türkiye Enerji Sektörü Açısından Ne Anlama Geliyor?
Türkiye özelinde, COP30’daki Madde 6 tartışmaları şu açılardan önemli:
- Yaklaşan iklim kanunu ve ETS (emisyon ticaret sistemi) çerçevesi ile uluslararası karbon piyasaları arasındaki ilişki iyi kurgulanırsa,
- Yenilenebilir enerji santralleri,
- Sanayide enerji verimliliği,
- Dağıtık üretim ve depolama projeleri
için yeni finansman kapıları açılabilir.
- Türkiye’nin NDC’si (ulusal katkı beyanı) ile Madde 6.2 kapsamındaki olası ikili anlaşmaların tutarlı olması gerekiyor; aksi halde hem yatırımcı güveni hem de ülkenin uzun dönem iklim hedefleri zarar görebilir.
- Enerji piyasası regülasyonları (lisans rejimi, YEK mekanizmaları, şebeke kodları, veri şeffaflığı) Madde 6 uyumlu projelerin tasarımını doğrudan etkiliyor. Buradaki her değişiklik, aynı zamanda potansiyel karbon kredisi hacmini de şekillendirecek.
“Belém’den Çıkacak Mesajı Enerji Sektörü Nasıl Okumalı?”
Enerji Gündemi olarak son sorumuza Oğuz Tosun şöyle cevap verdi: “COP30, Madde 6’nın artık bir “metin” olmaktan çıkıp saha gerçekliğiyle yüzleştiği zirve olma yolunda ilerliyor.
Bir yandan fosil yakıtlardan çıkış için daha net bir yol haritası arayışı, diğer yandan karbon piyasalarının şeffaflık ve bütünlük sınavı aynı anda yaşanıyor.
Enerji sektörü için çıkarılabilecek üç temel ders:
- Karbon piyasası artık yan hikâye değil, ana senaryonun parçası.
Strateji dokümanları, yatırım planları ve risk yönetimi süreçleri Madde 6 perspektifiyle güncellenmeli. - Yalnızca kredi üretmek değil, “kaliteli” azaltım üretmek önemli.
Katkısal olmayan, zayıf İRD’ye dayanan, sosyal-çevresel etkileri sorunlu projeler, orta vadede finansman ve itibar kaybına yol açabilir. - Türkiye’de erken hareket eden kazanır.
Hem regülasyon tarafını yakından izleyen hem de kendi projelerini Madde 6 uyumlu kurgulayan enerji şirketleri, yalnızca iç piyasada değil, bölgesel ve küresel enerji–karbon piyasasında da avantajlı konuma geçebilir.
Tosun, Belém’den sonra Madde 6 ve enerji sektörü başlığı, artık teknik müzakerelerin ötesinde, kimin, hangi hızla ve nasıl bir geçiş yapacağını belirleyecek ana alanlardan biri olarak karşımıza çıkacak.” diyerek sözlerini sonlandırdı.
